Việt Nam sở hữu hơn 3.200 km đường bờ biển, nằm trên trục đường hàng hải quốc tế huyết mạch kết nối Á – Âu. Với vị thế là “cửa ngõ” của Đông Nam Á, lẽ ra Việt Nam phải là quốc gia có chi phí vận tải tối ưu nhất. Tuy nhiên, một thực trạng đáng ngại đang diễn ra: Chi phí logistics tại Việt Nam lại thuộc hàng đắt đỏ nhất khu vực.
Theo báo cáo của World Bank và Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) năm 2025, chi phí hệ sinh thái logistics nước ta chiếm tới 16–18% GDP. Con số này cao hơn hẳn so với Thái Lan (~15%), Malaysia (~13%) và gấp đôi Singapore (chỉ 8%). Đây chính là “nút thắt” lớn nhất kìm hãm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt trên trường quốc tế.
Nghịch lý chi phí: Khi lợi thế địa lý chưa chuyển hóa thành lợi nhuận
Với doanh nghiệp, chi phí logistics cao không chỉ là một con số thống kê, mà là gánh nặng trực tiếp lên “túi tiền”. Bộ Công Thương đã từng đưa ra cảnh báo: Chỉ cần chi phí logistics tăng thêm 1%, lợi nhuận của doanh nghiệp có thể bị “ăn mòn” tới 10%.
Trong bối cảnh thế giới đang định vị Việt Nam là “công xưởng mới”, việc duy trì một hệ thống vận tải đắt đỏ khiến chúng ta tự làm yếu đi khả năng thu hút FDI và xuất khẩu. Khi giá thành sản phẩm bị đội lên bởi tiền cước, tiền kho bãi, hàng Việt sẽ khó lòng cạnh tranh với các đối thủ như Ấn Độ hay các nước láng giềng ASEAN.
Đi tìm “thủ phạm”: Vì sao cước logistics Việt Nam vẫn “nhảy múa”?
Câu hỏi đặt ra là: Tại sao có cảng sâu, có vị trí đẹp mà cước vẫn cao? Câu trả lời nằm ở sự tổng hòa của nhiều yếu tố từ hạ tầng đến vận hành vận tải đường biển cũng như những phương thức khác.
Sự phụ thuộc quá mức vào đường bộ
Đây là điểm nghẽn lớn nhất. Hiện nay, hơn 70% lượng hàng hóa tại Việt Nam vẫn được vận chuyển bằng đường bộ. Mặc dù chúng ta có tiềm năng cực lớn về vận tải đường thủy nội địa và đường sắt, nhưng hai phương thức này vẫn chưa được khai thác đúng tầm.
Đường bộ vốn có chi phí nhiên liệu, phí BOT và chi phí hao mòn cao, dẫn đến giá cước tổng thể bị đẩy lên. Đây là nguyên nhân chính khiến giá cước vận tải hàng hóa khó có thể giảm trong thời điểm hiện tại.
Hạ tầng kết nối “vừa thiếu lại vừa yếu”
Dù chúng ta có những cảng nước sâu hiện đại như Cái Mép – Thị Vải hay Lạch Huyện, nhưng hệ thống giao thông kết nối (hậu cần cảng) vẫn chưa đồng bộ. Tình trạng “cảng chờ đường” khiến hàng hóa bị ùn tắc, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi không đáng có. Đây cũng là một bài toán khó có thể giải nhanh chóng cho các công ty vận tải đường biển tại Hà Nội
Thủ tục hành chính và chi phí “không tên”
Quy trình kiểm tra chuyên ngành, thủ tục hải quan dù đã có cải thiện nhưng vẫn còn chồng chéo ở nhiều khâu. Thời gian thông quan kéo dài đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải trả thêm tiền cho xe nằm chờ, bến bãi, làm tăng thêm từ 1-2% tổng chi phí vận hành.
Năng lực của doanh nghiệp nội địa
Đa phần doanh nghiệp logistics Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, cung cấp các dịch vụ đơn lẻ. Sự thiếu liên kết giữa các đơn vị khiến chuỗi cung ứng bị đứt đoạn, tạo ra nhiều chi phí trung gian không cần thiết.
Chuyển đổi số: Chìa khóa vàng để tối ưu hóa chi phí
Trong kỷ nguyên công nghệ, không thể giải bài toán logistics hay vận chuyển đường biển nội địa bằng những phương pháp thủ công cũ kỹ. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là sự sinh tồn.
- Minh bạch dữ liệu: Ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp theo dõi đơn hàng thời gian thực, giảm thiểu rủi ro thất thoát và tối ưu hóa lộ trình xe chạy, tránh tình trạng “xe rỗng” chiều về.
- Tự động hóa kho bãi: Việc sử dụng robot và phần mềm quản lý kho (WMS) giúp giảm sai sót con người, tăng tốc độ xử lý hàng hóa, từ đó giảm chi phí lưu kho.
- Sàn giao dịch vận tải: Kết nối chủ hàng và chủ xe trên các nền tảng số giúp xóa bỏ bớt các lớp cò mồi trung gian, đưa giá cước về sát với thực tế nhất.
Tầm nhìn NEU Thăng Long: Kết nối để vươn tầm
Ở góc nhìn của mình, công ty vận tải đường biển nội địa NEU Thăng Long tin rằng lời giải cho bài toán logistics Việt Nam không nằm ở một yếu tố đơn lẻ. Muốn ngành này trở thành đòn bẩy cạnh tranh, chúng ta cần một chiến lược “kiềng ba chân”:
- Tận dụng tối đa hạ tầng: Phải biến cảng biển thành những trung tâm logistics thực thụ, kết nối đa phương thức (Sắt – Thủy – Bộ) để giảm áp lực cho đường bộ.
- Tái định hình vận hành: Doanh nghiệp phải dám đầu tư vào công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Sự linh hoạt và minh bạch chính là vũ khí giúp chúng ta ứng phó với biến động thị trường toàn cầu.
- Tinh thần hợp tác: Một cánh én không làm nên mùa xuân. Ngành logistics cần sự chung tay giữa doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý để tháo gỡ các nút thắt cơ chế, tạo ra một hệ sinh thái logistics khỏe mạnh.
Tạm kết
Logistics là “mạch máu” của nền kinh tế. Khi mạch máu thông suốt với chi phí hợp lý, toàn bộ hệ thống sản xuất và thương mại mới có thể phát triển bền vững. Việt Nam có đủ tiềm năng để đưa chi phí logistics về mức 10-12% GDP, tương đương với các nước phát triển. Điều chúng ta cần lúc này là một cuộc cải cách quyết liệt từ hạ tầng đến tư duy quản lý.
Chỉ khi kết nối được những “mảnh ghép” công nghệ, hạ tầng và con người mới giúp ngành logistics bứt tốc vươn mình, thoát khỏi cái mác “đắt đỏ” và trở thành động lực tăng trưởng mới cho đất nước.
Còn bạn thì sao? Theo bạn, đâu mới là “nút thắt” lớn nhất khiến hàng hóa Việt vẫn đang phải gánh mức cước phí cao đến vậy? Hãy cùng chia sẻ quan điểm với NEU Thăng Long nhé!