Xung đột Nga – Ukraine đã tạo ra nhiều biến động đối với kinh tế thế giới, đặc biệt là hoạt động thương mại, năng lượng, logistics và chuỗi cung ứng hàng hóa. Cùng với các biện pháp trừng phạt được Mỹ và nhiều quốc gia phương Tây áp dụng đối với Nga, thị trường quốc tế liên tục xuất hiện những thay đổi về giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển quốc tế và nguồn cung.
Đối với Việt Nam, tác động không chỉ giới hạn ở hoạt động xuất nhập khẩu trực tiếp với Nga và Ukraine. Những biến động trên thị trường toàn cầu còn có thể ảnh hưởng đến nhiều ngành sản xuất trong nước thông qua giá nhiên liệu, nguyên vật liệu, thức ăn chăn nuôi, phân bón và chi phí logistics.
Dưới đây là những nhóm ngành hàng được đánh giá có khả năng chịu ảnh hưởng đáng kể từ xung đột Nga – Ukraine. Mời các bạn hãy cùng đơn vị logistics và vận tải NEU Logi tìm hiểu sâu vấn đề này ngay sau đây.
Thị trường ngũ cốc và lúa mì chịu áp lực về nguồn cung
Nga và Ukraine đều giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Vì vậy, xung đột tại khu vực này có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất, vận chuyển và xuất khẩu các loại ngũ cốc.
Giá lúa mì từng tăng mạnh sau khi xung đột bùng phát, trong khi Ukraine cũng là một trong những quốc gia xuất khẩu ngô lớn trên thế giới. Khi nguồn cung từ khu vực Biển Đen bị ảnh hưởng, giá ngũ cốc quốc tế có xu hướng tăng và tác động trực tiếp đến những ngành sử dụng các nguyên liệu này.
Mời bạn khám phá ngay: Quy trình thủ tục xuất nhập khẩu tại chỗ
Tác động đến ngành thức ăn chăn nuôi
Lúa mì và ngô là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi. Khi giá nhập khẩu tăng, chi phí sản xuất thức ăn cũng chịu áp lực, từ đó có thể kéo theo sự gia tăng chi phí nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản.
Đối với Việt Nam, doanh nghiệp có thể phải tìm kiếm thêm nguồn cung thay thế từ các thị trường khác. Tuy nhiên, việc chuyển đổi nhà cung cấp trong thời gian ngắn thường phát sinh thêm chi phí vận chuyển và chi phí logistics.
Dầu thô và khí đốt biến động mạnh
Năng lượng là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất từ căng thẳng Nga – Ukraine. Nga là quốc gia có vai trò quan trọng trên thị trường dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, đặc biệt đối với nguồn cung năng lượng cho châu Âu.
Khi hoạt động xuất khẩu năng lượng bị gián đoạn hoặc chịu tác động bởi các lệnh trừng phạt, thị trường có thể xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ. Điều này khiến giá dầu và khí đốt biến động mạnh.
Giá nhiên liệu tác động đến nhiều ngành kinh tế
Đối với Việt Nam, giá dầu tăng không chỉ ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu nhiên liệu mà còn lan sang nhiều lĩnh vực khác như sản xuất công nghiệp, vận tải đường bộ, đường biển, hàng không và logistics.
Chi phí nhiên liệu cao cũng làm tăng giá thành vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là vận tải đường biển quốc tế. Với những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc có mạng lưới phân phối rộng, áp lực chi phí có thể trở nên đáng kể.
Vận tải hàng không và logistics đối mặt với chi phí gia tăng
Ngành vận tải là một trong những lĩnh vực phản ứng nhanh với biến động giá nhiên liệu. Khi giá dầu tăng, chi phí khai thác phương tiện vận tải cũng tăng theo, gây áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Đối với vận tải hàng không, tác động có thể đến từ hai phía: nhiên liệu hàng không tăng giá và việc thay đổi, gián đoạn hoặc hạn chế một số đường bay.
Bên cạnh đó, những quy định liên quan đến không phận cũng có thể khiến các hãng hàng không phải điều chỉnh lộ trình. Các tuyến bay dài hơn sẽ làm tăng thời gian khai thác trong ngành vận tải hàng không và mức tiêu hao nhiên liệu.
Ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu
Không chỉ hàng không, vận tải biển và các phương thức vận chuyển liên quan cũng chịu tác động gián tiếp từ biến động địa chính trị. Giá nhiên liệu, phí bảo hiểm, thời gian vận chuyển và chi phí logistics có thể đồng loạt thay đổi.
Do đó, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động tính toán chi phí vận chuyển, lựa chọn tuyến đường phù hợp và chuẩn bị phương án thay thế khi chuỗi cung ứng gặp gián đoạn.
Ngành than có nguy cơ thiếu nguồn cung
Nga là một trong những quốc gia xuất khẩu than lớn trên thế giới và từng là nguồn cung than đáng kể cho Việt Nam. Trong năm 2021, giá trị nhập khẩu than từ Nga vào Việt Nam đạt khoảng 527 triệu USD, chủ yếu là than nhiệt.
Trong bối cảnh các hoạt động thương mại với Nga gặp nhiều trở ngại, các doanh nghiệp và nhà máy sử dụng than có thể phải tìm kiếm nguồn cung mới.
Nắm bắt thêm: Ngành vận chuyển đường biển nội địa
Nhà máy nhiệt điện chịu áp lực về nguyên liệu
Việc thay đổi nhà cung cấp than trong ngắn hạn không phải lúc nào cũng dễ dàng bởi mỗi nguồn than có đặc tính kỹ thuật khác nhau. Doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh quy trình tiếp nhận, phối trộn hoặc vận hành để phù hợp với loại nhiên liệu mới.
Nếu nguồn cung bị hạn chế trong thời gian dài, chi phí sản xuất điện và hoạt động của các ngành sử dụng nhiều năng lượng cũng có thể chịu tác động.
Xuất khẩu thép của Việt Nam có thể xuất hiện cơ hội mới
Xung đột Nga – Ukraine không chỉ tạo ra những tác động tiêu cực mà còn mở ra cơ hội cho một số ngành hàng của Việt Nam.
Nga và Ukraine vốn là những nhà cung cấp thép quan trọng cho thị trường châu Âu. Khi nguồn hàng từ hai quốc gia này gặp khó khăn, các nhà nhập khẩu EU có xu hướng tìm kiếm những nguồn cung thay thế.
Cơ hội mở rộng thị phần tại thị trường EU
EU là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Trong đó, nhóm sản phẩm thép và tôn mạ có tiềm năng tiếp tục mở rộng nếu doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn gốc sản phẩm.
Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần theo dõi sát các chính sách thương mại, tiêu chuẩn nhập khẩu, chính sách vận tải xuyên biên giới và nhu cầu tiêu thụ tại từng quốc gia thuộc EU.
Phân bón có thể tăng giá do nguồn cung toàn cầu bị ảnh hưởng
Nga giữ vai trò lớn trên thị trường phân bón quốc tế. Vì vậy, những hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu của Nga có thể gây ra hiệu ứng lan truyền đến nguồn cung và giá phân bón trên toàn cầu.
Khi nguồn cung bị thu hẹp trong khi nhu cầu sản xuất nông nghiệp vẫn duy trì, giá phân bón có xu hướng tăng. Điều này tạo thêm áp lực đối với người sản xuất và các doanh nghiệp nông nghiệp tại Việt Nam.
Tác động đến chi phí sản xuất nông nghiệp
Chi phí phân bón tăng có thể làm gia tăng giá thành sản xuất cây trồng. Nếu đồng thời giá nhiên liệu, vận chuyển và vật tư nông nghiệp cũng tăng, tổng chi phí đầu vào sẽ chịu áp lực lớn hơn.
Đây là một trong những yếu tố doanh nghiệp xuất nhập khẩu và sản xuất nông nghiệp cần tính đến khi xây dựng kế hoạch kinh doanh trong giai đoạn thị trường quốc tế biến động.
Tìm hiểu thêm: Ảnh hưởng tới giá cước vận chuyển đường biển nội địa
Ngành cá tra Việt Nam có thêm cơ hội tại EU
Bên cạnh những ngành chịu tác động bất lợi, thủy sản Việt Nam có thể hưởng lợi từ sự thay đổi nguồn cung tại châu Âu.
Nga là nguồn cung cá minh thái quan trọng cho thị trường EU. Khi các biện pháp hạn chế thương mại ảnh hưởng đến nguồn hàng này, các nhà nhập khẩu châu Âu có thể tìm kiếm sản phẩm thay thế.
Cơ hội mở rộng xuất khẩu cá tra
Cá tra Việt Nam đã có thị trường tại châu Âu và được xem là một trong những sản phẩm thủy sản có khả năng thay thế một phần nhu cầu đối với các loại cá thịt trắng.
Nếu doanh nghiệp đáp ứng tốt yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn môi trường, ngành cá tra có thể tận dụng sự thay đổi trong chuỗi cung ứng để gia tăng thị phần tại EU.
Chi phí logistics và xuất nhập khẩu có thể chịu tác động dây chuyền
Tác động của xung đột Nga – Ukraine không chỉ thể hiện ở từng nhóm hàng hóa riêng lẻ. Khi giá dầu, khí đốt, than, ngũ cốc và phân bón tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển hàng hóa cũng có thể đồng thời tăng theo.
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, một số khoản chi phí cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Cước vận tải quốc tế.
- Chi phí nhiên liệu và phụ phí vận chuyển.
- Phí bảo hiểm hàng hóa.
- Chi phí lưu kho, lưu bãi.
- Thời gian vận chuyển và nguy cơ chậm giao hàng.
- Chi phí tìm kiếm và thay thế nguồn cung.
- Rủi ro biến động tỷ giá và thanh toán quốc tế.
Do đó, việc xây dựng phương án logistics linh hoạt là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế thiệt hại khi thị trường xuất nhập khẩu có biến động bất thường.
Mời bạn nắm bắt: Quy trình nhập khẩu hàng nguyên container
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động quản trị rủi ro
Trong bối cảnh địa chính trị diễn biến phức tạp, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào giá hàng hóa mà cần đánh giá toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa nhà cung cấp, lựa chọn nhiều tuyến vận chuyển và chủ động phương án bảo hiểm có thể giúp giảm thiểu rủi ro.
Bảo hiểm hàng hóa trong quá trình vận chuyển
Đối với những lô hàng có giá trị lớn hoặc phải vận chuyển qua nhiều chặng, bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là giải pháp nên được cân nhắc. Bảo hiểm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình vận chuyển, tùy theo phạm vi và điều khoản của từng hợp đồng.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên lựa chọn đơn vị logistics có kinh nghiệm trong vận tải quốc tế, khai báo hải quan và xử lý chứng từ để hạn chế phát sinh trong quá trình giao nhận.
Lời kết
Chiến tranh Nga – Ukraine và các biện pháp trừng phạt liên quan đã tạo ra những tác động rộng đến thương mại toàn cầu. Tại Việt Nam, theo công ty vận tải đường biển tại Hà Nội NEU Logi nhận định, ảnh hưởng có thể được nhìn thấy qua nhiều nhóm ngành như ngũ cốc, dầu khí, vận tải, than, thép, phân bón và thủy sản.
Mức độ ảnh hưởng của từng ngành phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu, mức độ phụ thuộc vào thị trường Nga – Ukraine, chi phí logistics và diễn biến chính sách quốc tế. Trong khi một số lĩnh vực phải đối mặt với nguy cơ tăng chi phí và thiếu nguồn cung, một số ngành xuất khẩu của Việt Nam lại có thể tận dụng khoảng trống thị trường để mở rộng thị phần.
Vì vậy, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần thường xuyên cập nhật tình hình thương mại quốc tế, chủ động đa dạng hóa nguồn cung, tối ưu phương án vận chuyển và sử dụng các giải pháp bảo hiểm hàng hóa phù hợp nhằm bảo vệ lợi ích trong quá trình giao thương quốc tế.