Hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng phát triển, kéo theo nhu cầu vận chuyển hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới tăng mạnh. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Trung Quốc đạt khoảng 256,5 tỷ USD, tăng 24,8% so với năm 2024. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu khoảng 70,5 tỷ USD sang Trung Quốc và nhập khẩu khoảng 186 tỷ USD từ thị trường này.
Quy mô thương mại tăng nhanh mang lại nhiều cơ hội cho doanh nghiệp nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu lớn đối với hệ thống logistics, đặc biệt vào các giai đoạn cao điểm. Khi lượng hàng tập trung quá lớn tại một số cửa khẩu đường bộ, nguy cơ ùn ứ phương tiện, kéo dài thời gian thông quan và phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi có thể tăng lên.
Vì vậy, giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên không nên chỉ tập trung vào việc chờ thông quan nhanh hơn mà cần chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn: đa dạng hóa phương thức vận tải, tăng tỷ trọng vận chuyển đường biển và đường sắt, đồng thời tổ chức xuất khẩu theo hướng chính ngạch, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Thực trạng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu Việt – Trung
Tình trạng ùn ứ hàng hóa vận chuyển quốc tế xuyên biên giới tại khu vực biên giới Việt Nam – Trung Quốc từng xảy ra nghiêm trọng trong những giai đoạn cao điểm. Một ví dụ điển hình là cuối năm 2021, khi hàng nghìn phương tiện chở nông sản phải chờ tại khu vực cửa khẩu phía Bắc trong nhiều ngày. Riêng tại khu vực Tân Thanh, lượng xe ùn ứ từng lên tới hàng nghìn phương tiện, khiến doanh nghiệp và người sản xuất chịu thiệt hại lớn đòi hỏi một giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên vô cùng lớn.
Những sự việc như vậy cho thấy vận chuyển hàng hóa phụ thuộc quá nhiều vào một tuyến đường hoặc một cửa khẩu có thể tạo ra rủi ro lớn cho chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, với các mặt hàng có thời hạn bảo quản ngắn như rau quả, trái cây tươi, thủy sản hoặc thực phẩm đông lạnh, thời gian chờ kéo dài có thể làm tăng chi phí bảo quản và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hàng hóa.
Không chỉ nông sản, tình trạng gián đoạn logistics còn có thể tác động tới hàng linh kiện điện tử, máy móc, nguyên vật liệu và các sản phẩm phục vụ sản xuất. Đây là vấn đề đáng lưu ý trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam, khiến nhiều doanh nghiệp tìm kiếm về vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên.
Theo số liệu thống kê năm 2025, Trung Quốc chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam, với kim ngạch nhập khẩu khoảng 186 tỷ USD. Các nhóm hàng nhập khẩu chủ yếu gồm máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, điện tử, linh kiện và nhiều sản phẩm đầu vào cho hoạt động sản xuất.
Mời bạn tìm hiểu thêm: Tìm hiểu tình trạng Ngày càng nhiều container rơi xuống biển
Vì sao doanh nghiệp cần chủ động tìm giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên?
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc hàng hóa bị giữ lâu tại cửa khẩu không chỉ làm chậm tiến độ giao nhận. Một số chi phí có thể đồng thời phát sinh như:
- Chi phí lưu xe, lưu container và lưu bãi.
- Chi phí kho lạnh đối với hàng cần kiểm soát nhiệt độ.
- Chi phí nhân công và xử lý lại lịch giao nhận.
- Nguy cơ giảm chất lượng đối với nông sản, thực phẩm.
- Phát sinh chi phí do thay đổi lịch vận chuyển.
- Chậm giao nguyên liệu cho nhà máy.
- Ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất và phân phối.
- Tăng nguy cơ vi phạm thời hạn giao hàng trong hợp đồng.
Vì vậy, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vận tải đường bộ qua cửa khẩu, doanh nghiệp có thể xây dựng phương án vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên kết hợp đường bộ – đường sắt – đường biển – đường hàng không tùy theo tính chất từng loại hàng.
Nắm bắt thêm: Tìm hiểu công ty vận tải đường biển tại Hà Nội NEU Logi
Các giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên Việt – Trung
Có nhiều giải pháp khác nhau để vận tải hàng xuất nhập khẩu tránh tình trạng tắc biên, ùn ứ giữa Việt Nam – Trung Quốc. Chúng tôi NEU Logi xin được đề xuất 5 giải pháp thông dụng như sau:
Đa dạng hóa phương thức vận chuyển
Một trong những giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên quan trọng nhất là không phụ thuộc vào duy nhất một tuyến vận tải.
Khi một cửa khẩu hoặc tuyến đường xảy ra ùn tắc, doanh nghiệp có thể chuyển một phần hàng hóa sang đường sắt hoặc đường biển. Đối với hàng cần giao nhanh, đường hàng không có thể được sử dụng cho những lô hàng có giá trị cao, trọng lượng nhỏ hoặc yêu cầu thời gian giao nhận ngắn.
Mô hình đa phương thức vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào tình trạng giao thông tại cửa khẩu và chủ động hơn trong việc kiểm soát chuỗi cung ứng.
Tăng cường vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
Vận tải đường biển quốc tế là phương án phù hợp với những lô hàng có khối lượng lớn, không yêu cầu giao nhận trong thời gian quá ngắn. So với việc đưa toàn bộ hàng hóa lên xe tải và chờ thông quan tại cửa khẩu đường bộ, vận tải biển có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực lên các tuyến biên giới đất liền.
Phương thức vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên này đặc biệt phù hợp với hàng container, nguyên liệu sản xuất, máy móc, thiết bị, hàng công nghiệp và những sản phẩm có thời gian giao nhận linh hoạt.
Doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức vận chuyển nguyên container hoặc ghép container tùy theo sản lượng hàng hóa. Việc kết hợp đường biển với đường bộ hoặc đường sắt ở chặng đầu và cuối cũng giúp hình thành chuỗi vận tải đa phương thức hiệu quả hơn.
Khai thác vận tải đường sắt Việt Nam – Trung Quốc là phương thức vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên hiệu quả
Vận tải đường sắt đang được quan tâm như một phương án bổ sung quan trọng cho vận tải đường bộ.
Ưu điểm của vận tải đường sắt là khả năng chuyên chở khối lượng lớn, lịch trình tương đối ổn định và ít chịu ảnh hưởng bởi tình trạng ùn phương tiện trên đường bộ. Năm 2025, cơ quan quản lý Việt Nam và Quảng Tây đã tổ chức hội nghị thúc đẩy hợp tác logistics đường sắt Việt Nam – Trung Quốc, trong đó nhấn mạnh vai trò của đường sắt trong kết nối các trung tâm sản xuất và tiêu thụ của hai nước.
Đối với những doanh nghiệp thường xuyên vận chuyển hàng hóa số lượng lớn, đường sắt có thể trở thành một phương án vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên đáng cân nhắc để giảm sự phụ thuộc vào xe tải qua cửa khẩu.
Tuy nhiên, phương thức này cũng có những yêu cầu riêng. Doanh nghiệp cần tính toán sản lượng hàng, lịch tàu, vị trí kho, điểm tập kết và phương án vận chuyển chặng đầu – chặng cuối. Vì vậy, đường sắt thường phát huy hiệu quả tốt hơn khi được tổ chức trong một chuỗi logistics đồng bộ thay vì sử dụng riêng lẻ.
Sử dụng đường hàng không đối với hàng cần giao gấp
Vận tải hàng không có ưu điểm lớn nhất là tốc độ. Phương thức vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên này phù hợp với các mặt hàng có giá trị cao, hàng mẫu, linh kiện quan trọng, hàng điện tử hoặc những lô hàng cần bổ sung gấp cho dây chuyền sản xuất.
Nhược điểm lớn nhất là chi phí cao hơn đáng kể so với đường biển và đường bộ. Do đó, doanh nghiệp không nhất thiết phải chuyển toàn bộ lô hàng sang hàng không.
Một giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên thực tế là chia nhỏ lô hàng. Phần hàng cần giao ngay có thể vận chuyển bằng đường hàng không, trong khi khối lượng còn lại được vận chuyển bằng đường biển hoặc đường sắt để tối ưu tổng chi phí logistics.
Chủ động chuyển sang xuất khẩu chính ngạch
Bên cạnh thay đổi phương thức vận tải, chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch cũng là giải pháp quan trọng để hạn chế rủi ro trong thương mại biên giới.
Xuất khẩu chính ngạch yêu cầu doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ, tiêu chuẩn hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ và các điều kiện liên quan đến thị trường nhập khẩu.
Đối với nông sản, việc chuẩn hóa từ vùng trồng, thu hoạch, sơ chế, đóng gói đến truy xuất nguồn gốc giúp hàng hóa đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường Trung Quốc.
Khi quy trình xuất khẩu được chuẩn hóa, doanh nghiệp cũng có thể chủ động hơn trong việc lập kế hoạch logistics, lựa chọn phương tiện vận tải phù hợp để vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên và chuẩn bị hồ sơ thông quan.
Nắm bắt: Giá cước vận chuyển quốc tế hiện nay
Chuẩn hóa chứng từ và thủ tục trước khi hàng đến cửa khẩu
Một nguyên nhân có thể làm kéo dài thời gian xử lý hàng hóa là hồ sơ chưa hoàn chỉnh hoặc hàng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của cơ quan quản lý.
Do đó để đảm bảo vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên, doanh nghiệp nên kiểm tra trước:
- Hợp đồng mua bán quốc tế.
- Hóa đơn thương mại.
- Phiếu đóng gói.
- Chứng từ vận tải.
- Chứng nhận xuất xứ nếu cần.
- Hồ sơ kiểm dịch đối với hàng thuộc diện kiểm dịch.
- Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đối với nông sản theo yêu cầu áp dụng.
- Nhãn hàng hóa.
- Quy cách đóng gói.
- Các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.
Chuẩn bị hồ sơ từ sớm giúp hạn chế tình trạng phương tiện đã đến cửa khẩu nhưng hàng chưa đủ điều kiện xử lý. Đây cũng là một giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên giúp doanh nghiệp chủ động.
Nắm bắt thêm: Các loại bảo hiểm cho hàng hóa giá trị cao khi vận chuyển đường biển
Kết hợp nhiều phương thức để xây dựng chuỗi logistics linh hoạt
Trong bối cảnh thương mại Việt Nam – Trung Quốc ngày càng mở rộng, doanh nghiệp không nên xem đường bộ là phương án duy nhất.
Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 930,05 tỷ USD, trong đó nhập khẩu tăng mạnh để phục vụ sản xuất, với nhóm tư liệu sản xuất chiếm tới 93,6% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều này cho thấy nhu cầu vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên mặt hàng nguyên liệu, máy móc và linh kiện trong chuỗi cung ứng ngày càng lớn.
Với hàng xuất khẩu sang Trung Quốc, doanh nghiệp có thể cân nhắc mô hình:
Kho hàng → đường bộ → đường sắt → Trung Quốc
hoặc:
Kho hàng → đường bộ → cảng biển → đường biển → Trung Quốc
Đối với hàng cần giao nhanh:
Kho hàng → đường bộ → sân bay → đường hàng không → Trung Quốc.
Việc lựa chọn phương án vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên nào cần dựa trên loại hàng, khối lượng, thời gian giao nhận, yêu cầu bảo quản, địa điểm giao hàng và ngân sách logistics.
Đọc thêm về dịch vụ vận chuyển container quốc tế đường biển
Giải pháp vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên năm 2026
Bước sang năm 2026, quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Quốc tiếp tục có quy mô rất lớn. Đây vừa là cơ hội mở rộng thị trường, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực logistics. Thay vì chỉ tìm cách xử lý khi xảy ra ùn tắc, doanh nghiệp nên chuyển sang mô hình quản trị rủi ro logistics chủ động. Một số hướng có thể triển khai gồm:
- Thứ nhất, xây dựng ít nhất hai phương án vận chuyển cho những đơn hàng quan trọngđể tạo dựng phương án vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên chủ động.
- Thứ hai, ưu tiên đường biển và đường sắt đối với hàng có sản lượng lớn, thời gian giao nhận không quá gấp.
- Thứ ba, dành đường hàng không cho các mặt hàng có giá trị cao hoặc cần giao khẩn cấp.
- Thứ tư, chuẩn hóa hồ sơ và quy trình xuất nhập khẩu ngay từ khâu chuẩn bị hàng.
- Thứ năm, tăng cường xuất khẩu chính ngạch, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường Trung Quốc.
- Thứ sáu, sử dụng dịch vụ logistics trọn gói hoặc đơn vị giao nhận có khả năng phối hợp nhiều phương thức vận tải để giảm thời gian xử lý giữa các chặng.
Bỏ túi ngay: Hình thức vận chuyển hàng hóa nội địa bằng đường biển
Kết luận
Tắc biên có thể tạo ra tác động lớn đến thời gian giao hàng, chi phí logistics và chất lượng hàng hóa, đặc biệt với những mặt hàng có tính thời vụ hoặc phụ thuộc vào tiến độ sản xuất. Trong bối cảnh thương mại Việt Nam – Trung Quốc đạt quy mô hơn 256 tỷ USD trong năm 2025, việc xây dựng phương án vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên linh hoạt càng trở nên cần thiết.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vận tải đường bộ, doanh nghiệp có thể kết hợp đường biển, đường sắt, đường hàng không và đường bộ, đồng thời chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch và chuẩn hóa chứng từ.
Một chuỗi logistics vận chuyển hàng hóa tránh tắc biên được chuẩn bị từ trước sẽ giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào một cửa khẩu, chủ động xử lý khi phát sinh ùn tắc và kiểm soát tốt hơn chi phí vận chuyển. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển logistics xuyên biên giới Việt Nam – Trung Quốc trong năm 2026 và những năm tiếp theo.