Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động mạnh, đặc biệt là xung đột liên quan đến Iran tại Trung Đông, ngành vận chuyển container quốc tế đường biển đang chịu nhiều tác động cả tích cực lẫn tiêu cực. Đây không chỉ là vấn đề khu vực mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có Việt Nam.
Vậy ngành vận tải đường biển đang nhìn nhận xung đột này như thế nào? Cùng NEULogi phân tích chi tiết dưới góc nhìn mới nhất năm 2026.
Tổng quan tác động của xung đột Iran đến vận tải biển
Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Iran, đã gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng đối với các tuyến hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz và hành lang Biển Đỏ – Kênh đào Suez. Đây là những tuyến vận chuyển chiến lược của hàng hóa toàn cầu.
- Hàng trăm tàu hàng và container bị mắc kẹt hoặc phải thay đổi lộ trình
- Nhiều hãng tàu tạm dừng khai thác tuyến Trung Đông
- Chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn
Theo ghi nhận, có khoảng 150–170 tàu container bị ảnh hưởng, không thể cập cảng hoặc buộc phải hủy chuyến
Những tác động thực tế
Xung đột liên quan đến Iran đang tạo ra những ảnh hưởng đáng kể đối với ngành vận tải biển toàn cầu. So với các phân khúc như tàu chở dầu hay khí hóa lỏng, vận tải container được đánh giá là chịu tác động nhẹ hơn. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí vận hành tăng cao và sự bất ổn kéo dài trên thị trường quốc tế.
Đây được xem là một trong những biến cố mới nhất nối dài chuỗi khủng hoảng mà ngành logistics toàn cầu, tác động trực tiếp đến các công ty vận chuyển đường biển quốc tế đã trải qua trong những năm gần đây.
Thị trường vận tải container phản ứng trước căng thẳng địa chính trị
Sau các cuộc tấn công quân sự phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào đầu tháng 3/2026, thị trường tài chính đã có phản ứng rõ rệt. Cổ phiếu của nhiều hãng vận tải container đồng loạt tăng giá, phản ánh kỳ vọng rằng sự gián đoạn nguồn cung vận tải có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho ngành.
Diễn biến này cũng cho thấy một thực tế: so với vận tải dầu khí, khu vực Eo biển Hormuz và Vịnh Ả Rập không phải là trung tâm hoạt động chính của tàu container. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng trực tiếp là thấp hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc hoàn toàn an toàn.
Vai trò của khu vực Trung Đông trong vận tải container
Theo dữ liệu theo dõi tàu biển, tính đến đầu tháng 3/2026, có khoảng 158 tàu container đang hoạt động tại khu vực Trung Đông, bao gồm Vịnh Oman, Biển Ả Rập và Vịnh Ba Tư, với tổng sức chở khoảng 691.000 TEU. Con số này chỉ chiếm khoảng 2,1% tổng công suất đội tàu container toàn cầu.
Điều này cho thấy khu vực này không phải là tuyến vận tải đường biển container trọng yếu, nhưng vẫn đóng vai trò nhất định trong chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế.
Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng hàng hải
Mặc dù Iran không có quyền pháp lý để phong tỏa Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương và vận chuyển khoảng 25% lượng dầu mỏ toàn cầu – nhưng căng thẳng quân sự đã khiến khu vực này trở nên cực kỳ rủi ro.
Trên thực tế, nhiều hãng tàu đã coi đây là vùng nguy hiểm và hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải, đặc biệt là các tuyến đi qua Trung Đông.
Đối với Iran, việc gián đoạn tại Hormuz cũng gây thiệt hại lớn về kinh tế, do quốc gia này phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu dầu mỏ. Nếu xung đột kéo dài, nguồn tài chính phục vụ cho các hoạt động quân sự sẽ chịu áp lực nặng nề.
Các tác động ngắn hạn đến ngành vận tải container
Trong bối cảnh hiện tại, những ảnh hưởng rõ rệt nhất đối với vận tải container chủ yếu diễn ra trong ngắn hạn, bao gồm:
Trì hoãn quay lại tuyến Kênh đào Suez
Một trong những hệ quả đáng chú ý là các hãng tàu tiếp tục trì hoãn kế hoạch quay lại tuyến Kênh đào Suez. Thay vào đó, họ duy trì lộ trình vòng qua Mũi Hảo Vọng nhằm tránh khu vực rủi ro.
Điều này làm giảm nguy cơ dư thừa năng lực vận tải trên thị trường ngành vận tải đường biển, qua đó góp phần đẩy giá cước và lợi nhuận của các hãng tàu tăng lên trong ngắn hạn.
Hoạt động tại các cảng vùng Vịnh bị gián đoạn
Khu vực Vịnh Ba Tư và Eo biển Hormuz đang bị đánh giá là vùng nguy hiểm cao. Nhiều hãng tàu đã tạm dừng nhận đơn hàng hoặc cảnh báo chậm trễ.
Để thích ứng, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang chuyển hướng vận chuyển:
- Kết hợp vận tải đường biển và đường bộ
- Sử dụng các cảng ngoài khu vực nguy hiểm như Oman, UAE hoặc Saudi Arabia
Giải pháp này giúp giảm rủi ro nhưng lại làm tăng chi phí và thời gian vận chuyển.
Chi phí vận tải tăng mạnh
Xung đột leo thang khiến các công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh điều chỉnh chính sách:
- Hủy hoặc hạn chế bảo hiểm cho tàu đi qua vùng nguy hiểm
- Tăng phí bảo hiểm lên mức rất cao
Chi phí này buộc các hãng tàu phải chuyển sang khách hàng thông qua phụ phí chiến tranh. Điều này làm cho giá cước vận chuyển đường biển quốc tế tăng đáng kể.
Gia tăng tình trạng tắc nghẽn và chậm trễ
Sự gián đoạn tại Trung Đông không chỉ ảnh hưởng khu vực mà còn lan rộng toàn cầu:
- Tàu phải neo đậu chờ ngoài vùng nguy hiểm
- Lịch trình bị xáo trộn
- Cảng biển quá tải cục bộ
Hệ quả là năng lực vận tải bị suy giảm, kéo theo giá cước giao ngay trên nhiều tuyến quốc tế tăng mạnh.
Áp lực từ giá nhiên liệu
Giá dầu tăng do bất ổn địa chính trị đã tác động trực tiếp đến chi phí vận hành tàu. Các hãng vận tải phải áp dụng thêm phụ phí nhiên liệu (bunker surcharge), làm tăng giá thành vận chuyển.
Chi phí này cuối cùng sẽ được chuyển sang nhà sản xuất và người tiêu dùng, từ đó ảnh hưởng đến nhu cầu hàng hóa toàn cầu.
Tham khảo thêm về vận chuyển đường biển nội địa
Đánh giá tổng thể
Xung đột Iran đang gây ra một loạt tác động mang tính hệ thống đối với ngành vận tải container:
- Gián đoạn chuỗi cung ứng
- Thay đổi tuyến vận chuyển
- Tăng chi phí bảo hiểm và nhiên liệu
- Tắc nghẽn và chậm trễ kéo dài
Mặc dù có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho các hãng tàu thông qua việc tăng giá cước, nhưng về lâu dài, đây vẫn là yếu tố rủi ro lớn đối với toàn ngành.
Kết luận
Ngành vận tải container cũng như vận chuyển hàng rời bằng đường biển đang đứng trước một giai đoạn đầy biến động khi xung đột Iran tiếp tục diễn biến phức tạp. Những tác động hiện tại cho thấy mức độ phụ thuộc cao của chuỗi cung ứng toàn cầu vào sự ổn định địa chính trị.
Trong thời gian tới, mức độ ảnh hưởng sẽ phụ thuộc vào diễn biến và thời gian kéo dài của xung đột. Do đó, các doanh nghiệp cần chủ động thích ứng, đa dạng hóa tuyến vận chuyển và tối ưu chi phí để giảm thiểu rủi ro.
Nguồn: hellenicshipping